22 Şubat 2026
İKLİMİYA AKÇA
20. yüzyılın başlarında enfeksiyon hastalıkları, mortalitenin en önemli nedenleri arasında yer almaktaydı. Zatürre, septisemi, yara enfeksiyonları ve lohusalık ateşi gibi bugün rutin olarak tedavi edilebilen hastalıklar, o dönemde sıklıkla ölümle sonuçlanıyordu. Antimikrobiyal tedavinin sınırlı olduğu bu dönemde, 1928 yılında gerçekleşen tesadüfi bir olay modern tıbbın seyrini köklü bi biçimde değiştirdi.Londra’daki St Mary’s Hospital’da çalışan bakteriyolog Alexander Fleming 1928 yılına kadar bakterileri yok etmek üzerine çok sayıda çalışma yaptı ancak başarısız oldu. Bir gün, tatil dönüşü laboratuvarına geldiğinde içinde stafilokok kültürlerinin bulunduğu petri kabını açık unuttuğunu fark etti ve kontamine olmuş bir petri kabında dikkat çekici bir şey gözlemledi. Küf kolonisi çevresindeki bakteriyel üremenin inhibe olduğunu fark eden Fleming, bu etkinin küf tarafından salgılanan maddeden kaynaklandığını öne sürdü. Daha sonra burada gözlemlenen küf mantarı Penicillium notatum olarak tanımlandı ve salgıladığı antibakteriyel madde “penisilin” olarak adlandırıldı.
Fleming’in 1929 yılında yayımladığı makale, penisilinin özellikle Gram-pozitif bakterilere karşı belirgin inhibitör etki gösterdiğini ortaya koyuyordu. Ancak bu dönemde penisilinin klinik uygulamaya geçmesini engelleyen önemli teknik sorunlar vardı. Maddenin saflaştırılması, stabilizasyonu ve yeterli miktarda üretilmesi mümkün değildi. Bu nedenle Fleming, penisilini küf mantarından ayıramadı ve penisilinle ilgili çalışmalarını 1934 yılında sonlandırdı. Dolayısıyla keşif, bilimsel literatürde yer almasına rağmen kısa süreli bir ilgiyle sınırlı kaldı.Penisilinin klinik potansiyeli, 1930’lu yılların sonlarında Oxford Üniversitesi’nde yürütülen çalışmalarla yeniden gündeme geldi. Howard Florey ve Ernest Boris Chain öncülüğündeki araştırma ekibi, penisilinin saflaştırılması ve deneysel modellerde etkinliğinin gösterilmesi konusunda belirleyici ilerlemeler kaydetti. Hayvan deneylerinde elde edilen olumlu sonuçların ardından 1941 yılında ilaç ilk defa bir insan üzerinde kullanıldı. Bahçesinde çiçekleri budarken vücuduna diken batan ve bu yüzden enfeksiyon kapan bir polis memuru, Florey ve Chain tarafından tedavi edildi ve hastada iyileşme gözlemlendi, ancak yeteri kadar ilaç üretilemediği için hastalık yeniden tekrar eder ve polis memuru hayatını kaybetti. Daha sonra araştırmacılar çalışmalarına devam etti ve tedaviye yetecek kadar ilaç üretmeyi başardı, bununla birlikte çalışmalarında özellikle ağır enfeksiyon vakalarında heyecan verici iyileşmeler gözlendi.
Penisilin üretiminin yaygınlaşması 2. Dünya Savaşı yıllarına denk gelir. İngiltere’deki fabrikaların çoğunda savaş malzemeleri üretildiğinden çalışmalar Amerika Birleşik Devletleri’ne taşınır. Bu taşınmayla birlikte penisilinin yüksek miktarda üretimi sağlandı ve ilaç olarak satışa sunulmaya başlandı. Böylece penisilin, tesadüfi bir laboratuvar buluşu olmaktan çıktı. Bunun devamında ise yapılan çalışmaların hakkı verildi ve 1945 yılında Alexander Fleming, Howard Florey ve Ernst Boris Chain, penisilinin keşif ve geliştirilmesine katkılarından dolayı Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülüne layık görüldü. Bu ödül, bilimsel bir keşfin bir tesadüfle başlasa da çok disiplinli bir çalışmayla nerelere gelebileceğini bizlere gösterdi.Sonuç olarak penisilinin keşfi, antibiyotik çağını başlatmış ve enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde önemli bir gelişme kaydetmiştir. Bununla birlikte günümüzde artan antibiyotik direnci, bu tarihsel kazanımın sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Dolayısıyla bu keşif yalnızca geçmişteki bilimsel bir başarı değil, aynı zamanda akılcı antibiyotik kullanımı ve yeni antimikrobiyal geliştirme çabalarının dönüm noktası olarak görülmelidir. Nitekim penisilinin keşfi, modern tıbbın enfeksiyonla mücadelesinde en kritik eşiklerden biri olup, bilimsel gözlem, deneysel doğrulama ve endüstriyel üretim süreçlerinin bütüncül işleyişini çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır.
KAYNAKÇA
https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/penisilin-kim-ne-zaman-kesfetti 20.02.2026
Gaynes R. The Discovery of Penicillin—New Insights After More Than 75 Years of Clinical Use.
Emerging Infectious Diseases. 2017;23(5):849-853. doi:10.3201/eid2305.161556
Pinterest 21.02.2026
https://www.sciencehistory.org/education/scientific-biographies/howard-walter-florey-and-ernst-boris-chain/ 21.02.2026