14 Nisan 2026
Zeynep Sudenur Babutcu
Eminim hepimiz karışık terimleri ezberlemeye çalışırken, terimlerle doğrudan alakası olmayan şeylerle bağlantı kurmaya çalışmışızdır ve bunun gerçekten işe yaradığını da görmüşüzdür. Bilgi çağında yaşıyoruz ve her gün sayısız yeni bilgiyle karşılaşıyoruz. Ancak bu bilgileri kalıcı hale getirmek çoğu zaman zor olabiliyor. Klasik ezber yöntemleri genellikle kısa süreli sonuç verirken, daha etkili teknikler arayışı giderek artmaktadır. Bu noktada “kodlayarak ezberleme” yöntemi, hem öğrenciler hem de öğrenmeyi hayatının bir parçası haline getiren bireyler için güçlü bir alternatif olarak öne çıkmaktadır.
Kodlayarak ezberleme, bilgileri doğrudan tekrar etmek yerine onları anlamlı, çağrışım yapan veya zihinde canlandırılabilir hale getirme sürecidir. Bu yöntem; kelimeleri kısaltmalarla birleştirme, hikâyeleştirme, görselleştirme ya da benzetmeler kurma gibi teknikleri içerir. Örneğin, karmaşık bir listeyi hatırlamak için kelimelerin baş harflerinden oluşan eğlenceli bir cümle oluşturmak, bilgiyi daha akılda kalıcı hale getirir.Bilimsel araştırmalar, beynin anlamsız bilgileri ezberlemektense anlamlandırılmış ve ilişkilendirilmiş bilgileri daha kolay hatırladığını göstermektedir. Bunun nedeni, beynin bilgileri tek başına değil, bağlantılar ağı içinde depolamasıdır. Kodlama yöntemi sayesinde yeni bilgiler, mevcut bilgilerle ilişkilendirilir ve bu da hatırlamayı kolaylaştırır.Ayrıca bu teknik, öğrenmeyi daha eğlenceli hale getirir. Özellikle yoğun ders programına sahip öğrenciler için sıkıcı tekrarların yerine yaratıcı ve aktif bir öğrenme süreci sunar. Bu da motivasyonu artırarak öğrenmenin sürekliliğini sağlar.
Şimdi size kendi dersleriniz için veya günlük hayatınızda aklınızda tutmanız gereken şeyler olduğunda kullanabileceğiniz 2 farklı yöntemden bahsedeceğim. Tıp eğitiminde özellikle anatomi veya biyokimya gibi “mekân” ve “yerleşim” içeren konular için oldukça eğlenceli bir teknik var: Vücut Dosyalama Sistemi (Body Peg System). Bu yöntemdekendi vücudunu bir kütüphane veya askılık olarak kullanırsın.
Vücut Dosyalama Sistemi Nedir?
Bu teknikte, vücudunun belirli noktalarını sabit “dosya klasörleri” olarak belirlersiniz. Bilgileri bu noktalara yukarıdan aşağıya (veya tam tersi) sırayla asarsınız. Kendi vücudunuz her zaman yanınızda olduğu için sınav anında hatırlaması çok kolaydır.
1. Adım: Duraklarını Belirle
Genelde 10 durak idealdir.
Örnek bir sıralama:
1. Başın tepesi
2. Alın
3. Gözler
4. Burun
5. Ağız
6. Çene
7. Boğaz
8. Omuzlar
9. Göğüs Kafesi
10. Karın
11. Adım: Bilgiyi “Vücuduna Yapıştır” (Görselleştirme)
Tıptan bir örnek vermek gerekirse:
Diyelim ki Cushing Sendromu belirtilerini sırasıyla ezberlemeniz gerekiyor:
* 1. Başın tepesi (Ay Dede Surat – Moon Face): Başınızın tepesinde kocaman, parlayan bir dolunay olduğunu ve yüzünüzün o ayın içine hapsolduğunu hayal edin. Başınızağırlaşıyor.
* 2. Alın (Sivilceler – Akne): Alnınızdan dışarıya doğru patlayan devasa, kıpkırmızı sivilceler hayal edin. Alnınız zonkluyor.
* 3. Omuzlar (Bufalo Kamburu – Buffalo Hump): Omuzlarınızın üzerinde canlı bir bufalonun oturduğunu ve ağırlığıyla sizi aşağı bastırdığını hissedin.
* 4. Göğüs Kafesi (Trunkal Obezite): Göğüs kafesinizin bir anda dev bir varile dönüştüğünü, kollarınızın ve bacaklarınızın ise kürdan gibi incecik kaldığını canlandırın.
* 5. Karın (Mor Strialar – Çatlaklar): Karnınızda mor renkli, canlı ve hareket eden yılanlar (strialar) olduğunu hayal edin.
Peki Neden Bu Teknik?
Sıralama Hatası Yapmazsınız: Vücudunun parçalarının sırasını karıştırmanızimkansızdır.
Sınavda Kopya Çekmek Serbest: Sınavda kaleminizi bırakıp elinizi çenenize götürdüğünüzde aslında “6. madde neydi?” diye zihninizdeki dosyayı açıyor olursunuz.
Duyusal Hafıza: Bilgiyi sadece görsel değil, “omzumda bir ağırlık var” diyerek dokunsal hafızanızda da kaydedersiniz.
Küçük bir tüyo: Bu tekniği özellikle biyokimyadaki metabolik yolakların basamakları için de kullanabilirsiniz.
Şimdi Yine Tıpla İlgili Güzel Bir İkinci Örnekle Devam Edelim:
Senaryo: Yaş Gruplaraına Göre Menenjit Etkenleri
1. Ayak Parmakları (Yeni Doğan / Bebekler)
* Etkenler: Grup B Streptokoklar, E. coli, Listeria.
* Görselleştirme: Ayak parmaklarınızın arasında Grup B (Bebek B’si) yazan küçük, pembe bebek patikleri olduğunu hayal edin. Patiklerin içinden minik E. coli (kuyruklu fareler gibi düşün) fırlıyor. Ayaklarınla bu fareleri ezmeye çalışıyorsunuz.
1. Dizler (Çocuklar ve Genç Erişkinler)
* Etkenler: Neisseria meningitidis, Streptococcus pneumoniae.
* Görselleştirme: Dizlerinin üzerine sert birer korumalık (dizlik) taktığını düşünün. Bu dizliklerin üzerinde bir Ney (Neisseria) resmi var. Dizlerinizin üzerinde zıplamaya çalışırken dizliklerin “patt” diye patladığını (Pneumoniae) hayal edin. Ney çalan bir dizlik!
1. Göğüs Kafesi (Erişkinler)
* Etken: Streptococcus pneumoniae.
* Görselleştirme: Göğüs kafesinin içinde bir Piyano (Pneumoniae) olduğunu hayal edin. Her nefes aldığınızda kaburgalarınız piyano tuşlarına basıyor ve bir melodi çalıyor. Erişkinlerde en sık etkenin bu olduğunu, kalbinizin hemen üzerindeki o kocaman piyanodan hatırlayın.
1. Başın Tepesi (Yaşlılar / Bağışıklığı Düşük Olanlar)
* Etken: Listeria monocytogenes.
* Görselleştirme: Başınızın tepesinde, yaşlı bir dedenin şapkasını hayal edin. Şapkanın üzerinde bir Liste (Listeria) asılı. Bu liste o kadar uzun ki, yaşlılıktan dolayı aşağıya doğru sarkıyor ve gözlerinizi kapatıyor.
Neden Unutmazsınız?
Bu sistemi bir kez kurduktan sonra süreç şöyle işler:
1.Soru: “Yeni doğanda en sık menenjit etkeni nedir?”
2.Tetikleyici: Yeni doğan en küçük grup, yani en aşağısı \Ayak parmaklarım.
3.Görsel: Ayak parmaklarımdaki B harfli patikler ve içinden çıkan fareler!
4.Cevap: Grup B Streptokok ve E. coli.
Şimdi de çoğu kişinin bilmediği özellikle karmaşık ve soyut listeleri ezberlemek için kullanılan çok etkili bir yöntemden bahsedicez: Dominic Sistemi.
Bu sistem, Dünya Hafıza Şampiyonu Dominic O’Brien tarafından geliştirilmiştir ve sayıları, harfleri veya soyut kavramları zihninizde canlı, hareketli “filmlere” dönüştürmenize yarar.
Dominic Sistemi Nedir?
Bu tekniğin temeli, her sayı çiftine (00’dan 99’a kadar) belirli bir Kişi ve bu kişinin yaptığı bir Eylem atamaya dayanır. Zihnimiz durağan nesneleri değil, tanıdık kişileri ve onların garip hareketlerini çok daha kolay hatırlar.
1. Adım: Harf Atamaları Önce her rakama bir harf atanır (Dominic’in orijinal sistemi):
• 1 = A / 2 = B / 3 = C / 4 = D / 5 = E / 6 = S / 7 = G / 8 = H / 9 = N / 0 = O
2. Adım: Kişi ve Eylem Tablosu İki basamaklı sayıları harflere çevirip bir kişi oluşturursunuz.
• Örnek 15: AE (Albert Einstein). Eylem: Yazı tahtasına tebeşirle formül yazmak.
• Örnek 66: SS (Sylvester Stallone). Eylem: Boks yapmak.
3. Adım: “Kanca” Yöntemi ile Birleştirme İşte sihir burada başlıyor. Uzun bir sayı dizisini veya bir bilgi listesini ezberlerken “Kişi – Eylem” döngüsünü kullanırsınız.
• Diyelim ki ezberlemeniz gereken sayı 1566.• Bunu Albert Einstein’ın boks yapması olarak kodlarsınız (15’in kişisi + 66’nın eylemi). Neden Bu Teknik Diğerlerinden Farklı? Çoğu teknik sadece görselleştirme önerir. Dominic Sistemi ise karakterleri ve hareketleri birbirine bağlar. Tıp eğitimindeki o devasa farmakoloji listelerini veya biyokimyasal döngüleri düşünün:
1. Soyut Kavramı Somutlaştır: Bir ilaç ismini veya bir enzimi, ona en yakın harf kombinasyonuna (Kişi) dönüştürün.
2. Mekânla Birleştirin: Bu kişiyi bir odaya yerleştirin.
3. Etkileşime Sokun: Kişinin yaptığı eylem, ilacın yan etkisi veya enzimin işleviyle ilgili olsun.
Şimdi Yine Tıptan Bir Örnek Verelim:
Diyelim ki ilk 3 kranial siniri ve temel özelliklerini bu sistemle (Kişi-Eylem) hafızamıza kazımak istiyoruz. Önce Dominic mantığıyla sayılarımızı kişilere, sonra da bu kişileri tıbbi bilgilerle ilişkilendireceğiz.
1. Kranial Sinir: Olfaktör (Koku)
* Sayı: 1 (Dominic sisteminde 1 = A)
* Kişi (AA): Adile Naşit (Harf atamasını kendinize göre Türkçeleştirebilirsiniz, örneğin 10 = AO -> Adile Naşit olsun).
* Eylem: Mutfakta dev bir tencerede yemek karıştırmak.
* Bağlantı: Adile Naşit mutfakta yemek karıştırırken tencereye eğilip yemeğin kokusunu (Olfaktör) içine çekiyor. O kadar güçlü kokluyor ki burnu devasa görünüyor.
2. Kranial Sinir: Optik (Görme)
* Sayı: 2 (Dominic sisteminde 2 = B)
* Kişi (BB): Bülent Batur (veya tanıdığın BB olan biri, mesela Barış Bra).
* Eylem: Elinde dev bir büyüteçle etrafı incelemek.
* Bağlantı: Bu kişi, dev bir gözlük/büyüteçle (Optik) doğrudan sizin gözlerinizin içine bakıyor. Zihninde o merceğin yansımasını ve kişinin devleşen gözünü canlandırın.
3. Kranial Sinir: Okülomotor (Göz Hareketleri / Göz Bebeği)
* Sayı: 3 (Dominic sisteminde 3 = C)* Kişi (CC): Can Canan (veya Cem Cılmaz gibi bir kodlama).
* Eylem: Elindeki feneri sürekli yakıp söndürerek dans etmek.
* Bağlantı: Bu karakter, karanlık bir odada elindeki feneri (pupilla ışık refleksi) sizin gözlerinize tutuyor ve gözlerinizi yukarı aşağı oynatmanzı (Okülomotor) sağlıyor.
Bu Neden İşine Yarar?
Sınavda veya vizitte “3. Kranial sinir neydi?” diye düşündüğünüzde;
1. Zihnin önce 3 sayısına gider.
2. 3 seni hemen Cem Yılmaz/Can Canan figürüne götürür.
3. O figürün ne yaptığını hatırlarsınız: “Fener sallayıp gözlerimi oynattırıyordu!”
4. Sonuç: Okülomotor!
Bu yöntemle bir kez görsel oluşturduğunuz bilgi, üzerinden aylar geçse bile o “karakter” sayesinde tetiklenir.
Sonuç olarak kodlayarak ezberleme, bilgiyi sadece geçici olarak değil, kalıcı olarak öğrenmenin etkili yollarından biridir. Anlamlandırma, ilişkilendirme ve hayal gücünü kullanma üzerine kurulu bu yöntem, öğrenmeyi hem kolaylaştırır hem de keyifli hale getirir. Günümüzde başarılı öğrenme stratejileri arasında yer alan bu teknik, doğru uygulandığında herkes için güçlü bir hafıza aracı olabilir.