20 Nisan 2026
Kuzey Deniz Çehreli
Hiç televizyonda sevdiğiniz bir diziyi izlerken, gördüğünüz bir sahnenin çocukken sıkça yaptığınız bir şeyi size hatırlattığı oldu mu?
Ya da dışarıda kendi halinizde gezinirken bir kafenin önünden geçmenizle kokusunu aldığınız bir yemeğin sizi hiç geçmişe götürdüğü oldu mu?
İşte bu duyguya “Nostalji” denir. Günümüzde bu duygu “hoş, acı tatlı, geçmişi ve yaşanmış onca güzel anıları aklımıza getiren bir duygu” olarak bilinir.
Geçmişte ise nostalji duygusu, şu an bildiğimiz gibi hoş bir duygudan çok, bir psikolojik sorun; tedavi edilmemesi halinde günlük aktivitelerin önüne geçen bir hastalık olarak biliniyordu.
Nostalji’ nin tarihi
İlk “nostalji” kavramı 17. yüzyılda Johannes Hofer adlı bir Tıp öğrencisi tarafından kullanılmıştır. Terim, Yunanca “nostos” (eve dönüş) ve “algos” (acı) kelimelerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.
Nostaljinin bir hastalık olarak bilinmesinin sebebi ise 17. yüzyılda İsviçreli paralı askerlerin davranışlarındaki değişikliklerdir. Bu askerlerde sürekli bir biçimde hazımsızlık, uykusuzluk ve yorgunluk gibi semptomlar ortaya çıkıyormuş. Dolayısıyla bu durum Hofer’ in ilgisini çekmiş ve yaptığı araştırmalar sonucunda bu durumun fiziksel bir hastalık olmaktan çok, psikolojik bir sorun olduğu kanısına varmış. Askerler, evlerini ve yurtlarını özlüyorlardı. Hatta bu durumdan o kadar çok etkileniyorlardı ki sağlık durumları hızlı bir şekilde kötüye gidip hastalıklara yakalanıyor ve işlerini yapamayacak duruma geliyorlardı.
Günümüzde Nostalji
Günümüzde nostalji, geçmişteki gibi bir hastalık olarak görülmemesine rağmen bu hissi yaşadığımız zaman üstümüze bir ağırlık çöker, eski anılarımız canlanır. O anıları yaşamış olmanın mutluluğunu yaşarız ama aynı zamanda o anıları bir daha asla yaşama şansımızın olmadığının acısını çekeriz. Mesela, küçükken annenizin telefonunda oynayıp saatlerinizi harcadığınız bir oyunu şimdi gidip kendi telefonunuza indirirseniz, telefonun başında geçirdiğiniz onca zamanı hatırlarsınız ama ne kadar denerseniz deneyin asla eski günlerde hissettiğiniz gibi heyecan ve mutluluk dolu hissedemezsiniz, artık o oyun size eskisi gibi cazip gelmez; hatta o bir zamanlar çok sevip beğendiğiniz o oyunun çok sıkıcı ve çok kötü olduğunu fark edersiniz. Yine de oyunu oynarken mutlu olursunuz, İşte bu duygulara nostalji sebep olur. Nostaljinin bize bu kadar yoğun duygular yaşatması bizim için iyi bir şeydir aslında. Her ne kadar bu duyguları bir daha yaşayamayacağımızı bilsek de bu anıları yaşamış olmanın bilinci bize bir aidiyet ve kişisel kimlik kazandırır. Ancak nostalji aynı zamanda kötü amaçlarla da kullanılabilir; mesela bir birey ya da topluluk, eskiden yaşamış oldukları şeylere atıfta bulunularak nostaljik duygulara sürüklenebilir. Böylece onlara eski günleri hatırlatıp o günleri yeniden yaşama imkanına sahip olduklarını düşündürebilirsiniz. Her ne kadar bu imkansız olsa insanlar bu yolla kandırılabilirler. O yüzden nostalji bir o kadar hoş bir duygu olsa da aynı zamanda siyasi bir araç olarak da kullanılabilir.
Kaynakça
Yang, Z., Wildschut, T., Izuma, K., Gu, R., Luo, Y. L. L., Cai, H., & Sedikides, C. (2022). Patterns of brain activity associated with nostalgia: A social-cognitive neuroscience perspective. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 17(12), 1131–1144. https://doi.org/10.1093/scan/nsac036Uçar, D. Ş., vd. (2021, 7 Kasım). Nostalji nedir? Geçmişe duyulan hasret bir hastalık olabilir mi? Erişim tarihi: 11 Nisan 2026, https://evrimagaci.org/s/9578
