13 Mart 2026
Kuzey Deniz Çehreli
Türkiye’de her yıl büyük bir coşku ve özveri ile kutlanan 14 Mart Tıp Bayramı bu mesleği icra eden; hekim, tıp öğrencisi ve sağlıkçıların toplum için yaptıkları iyilik ve fedakarlıkları kutlar. Peki bu bayram neden 14 Mart’ta kutlanır ve ne zaman ortaya çıkmıştır?
Osmanlı devletinde modernleşme çalışmalarının hızlı bir şekilde devam ettiği II. Mahmut döneminde, Yeniçeri Ocağı’nın kapatılması üzerine yerine yeni açılan “Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye” adlı ordunun en önemli ihtiyaçlarından biri nitelikli hekimler ve cerrahlardır. Bunun için Hekimbaşı Mustafa Ender öncülüğünde 14 Mart 1827 tarihinde Osmanlı’nın ilk modern tıp eğitimini veren okul olan “Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire” kurulmuştur. Bu okulun eğitim süresi 4 yıldır ve eğitim dili Fransızcadır.
Ama 14 Mart’ın ilk kutlanılmaya başlanması, 1. Dünya savaşının sonuna doğru imzalan Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından İstanbul’un kuşatılmasına tepki göstermek için o dönemki ismiyle Haydarpaşa’daki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de (bugünkü Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Külliyesi) eğitim gören 3. Sınıf tıp öğrencisi (o zamanda Tıbbiyeli Hikmet olarak bilinen) Hikmet Boran ve arkadaşlarının 14 Mart’ı kutlamak istediklerini söyleyerek okul idaresinden izin almalarıyla oldu ve onlar okulun iki kulesi arasına dev bir türk bayrağı astılar, böylece işgale karşı duruşlarını net bir biçimde ifade etmiş oldular. İngiliz askerlerinin müdahalesine rağmen dönemin ünlü hocaları dahil bu harekete destek verdiler.
Bu hareket, İstanbul’daki ilk kitlesel direniş hareketlerinden biri olup tarihe geçmiştir ve 14 Mart’ı sadece bir Tıp Bayramı olmaktan çıkarıp aynı zamanda milli bir direniş anlamı da yüklemiştir. Daha sonrasında 14 Mart’a milli direniş anlamı yüklenmesini sağlayan Hikmet Boran, Sivas Kongresi’ne tıbbiyeli delege olarak katılmıştır ve Atatürk’ün huzurunda Manda ve Himaye’yi reddeden ünlü konuşmasını yapmıştır.
Onca şeye rağmen Cumhuriyet’in ilanından sonra, 1929-1937 tarihleri arasında Tıp Bayramı 12 Mayıs günlerinde kutlanmıştır. Bunun sebebi ise bu tarihin Bursa’da bulunan Yıldırım Darüşşifası’nda ilk Türkçe tıp derslerinin başladığı tarih olmasıdır ama bu kutlanma tarihi daha sonra değiştirilmiş ve günümüzde olduğu gibi, milli direniş kökenleri de taşıyan 14 Mart’a alınmıştır.
Diğer ülkelerin tıp bayramları ise genelde farklı günlerde kutlanır. Her ülke tıp alanında kendileri için önemli olan tarihleri esas alıp ona göre kutlama yapar, işte bunlardan bazıları;
•Amerika Birleşik Devletleri | 30 Mart
Dr. Crawford Williamson Long’un 30 Mart 1847 tarihinde “eter”i kullanmasıyla ilk defa genel anestezi gerçekleştirilmiş ve bu çalışma cerrahi alanda yaşanmış en önemli gelişmelerden birine öncülük etmiştir. Bu yüzden Amerikan halkı bu ameliyatın gerçekleşmiş olduğu günü tıp bayramı olarak kutlar.
•Hindistan | 1 Temmuz
Hindistan’ ın en ünlü hekimlerinden biri olan Dr. Bidhan Chandra Roy, Hindistan’da tıbbi eğitimin geliştirilmesi ve Hindistan’ da birçok sağlık merkezinin açılmasında etkili olmuştur. Onun hem doğum hem de ölüm günü olan 1 Temmuz Hindistan halkı tarafından kutlanır.
•Küba | 3 Aralık
Sarı Humma virüsünün bulaş yolunun sivrisinekler olduğu hipotezini ortaya atan ve bu hastalık ile alakalı birçok çalışmaya imza atan, sadece bunla kalmayıp halk sağlını tehdit eden çoğu salgın hastalık hakkında yaptığı çalışmalar ile tıp tarihine ismini altın harflerle yazdıran Kübalı ünlü bilim insanı Carlos Juan Finlay’in doğum günü olan 3 Aralık günü Küba halkı için büyük öneme sahiptir.
Kaynakça
https://tr.wikipedia.org/wiki/Tıp_Bayramı
https://www.demirsaglik.com.tr/blog/yasam/14-mart-neden-ulkemizde-tip-bayrami-olarak-kutlanir
14 Mart Tıp Bayramı ve Nadir Hastalıklar.
https://gulhanetipkongre.com.tr/hikmet_boran_II/tibbiyeli_hikmet.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Bidhan_Chandra_Royhttps://tr.wikipedia.org/wiki/Carlos_Finlay
https://en.wikipedia.org/wiki/Crawford_Long